सोनी PHC येथे आग प्रतिबंधात्मक प्रशिक्षण सारस एक्सप्रेस गोंदिया

         सारस एक्सप्रेस गोंदिया 

वैद्यकीय अधिकारी, प्राथमिक आरोग्य केंद्र सोनी

आरोग्य संस्था व रुग्णालयात कामे करताना आरोग्य कर्मचारी व रुग्णांचा वावर जास्त प्रमाणात असतो.शॉर्ट सर्किट,इलेक्ट्रिक उपकरणे व ज्वलनशील पदार्थामुळे आग लागण्याची शक्यता असते.अशा प्रसंगी आग लागल्यास किंवा आपत्कालीन परिस्थिती उद्भवल्यास कर्मचाऱ्यांनी घ्यावयाची काळजी, आग विझवण्याचे प्रशिक्षण आणि रुग्णांचे सुरक्षित स्थलांतर करणे महत्वाचे असल्याची माहीती प्राथमिक आरोग्य केंद्र सोनीचे वैद्यकीय अधिकारी डॉ.देव चांदेवार यांनी म्हटले आहे.दि. 5 ऑगस्ट रोजी कल्पक विचारातुन प्राथमिक आरोग्य केंद्र सोनी येथील समोरील परिसरात कर्मचार्यांना आग प्रतिबंधात्मक प्रशिक्षण दिले.आगीच्या वेळी करावराची कृती रेस (RACE) व अग्निशामक यंत्र चालवण्याची पद्धत पास (PASS)प्रत्येक अधिकारी,कर्मचारी व लोकांना माहीती असणे आवश्यक असल्याचे डॉ.देव चांदेवार यांनी याप्रसंगी म्हटले आहे. अग्निशामक यंत्र (Fire Extinguisher) वापरण्याची योग्य पद्धत आणि त्याचे प्रकार समजून घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.यावेळी प्राथमिक आरोग्य केंद्रातील सर्व अधिकारी व कर्मचारी मोठ्या संख्येने उपस्थित होते.

आगीचे प्रकार आणि कारणे

 शॉर्ट सर्किट: वीज पुरवठा खंडित होऊन किंवा वायरिंगमधील बिघाडांमुळे आग लागणे.

 इलेक्ट्रिक उपकरणे: एसी, संगणक किंवा इतर वैद्यकीय उपकरणे जास्त गरम होणे.

 ज्वलनशील पदार्थ: ऑक्सिजन सिलिंडर, अल्कोहोल किंवा सॅनिटायझरजवळ आग जाणे.

आगीच्या वेळी करावयाची कृती (RACE पद्धत)

 R (Rescue - बचाव): धोक्यात असलेल्या रुग्णांना व कर्मचाऱ्यांना त्वरित सुरक्षित बाहेर काढणे.

 A (Alarm - अलार्म): फायर अलार्म वाजवून किंवा इतरांना मोठ्याने ओरडून सावध करणे.

 C (Confine - रोखणे): आगीचा फैलाव रोखण्यासाठी दारे आणि खिडक्या बंद करणे.

 E (Extinguish/Evacuate - विझवणे/बाहेर पडणे): आग लहान असल्यास अग्निशामक यंत्राचा वापर करून ती विझवणे किंवा सुरक्षित जागी जाणे

अग्निशामक यंत्र चालवण्याची पद्धत (PASS पद्धत)

 P (Pull - ओढणे): सिलिंडरची पिन किंवा लॉक ओढून बाहेर काढणे.

 A (Aim - लक्ष करणे): नळीचा अग्रभाग (Nozzle) आगीच्या मुळाशी धरणे.

 S (Squeeze - दाबणे): यंत्राचा हँडल किंवा लीव्हर दाबणे.

 S (Sweep - हालवणे): नळी डावीकडे आणि उजवीकडे अशी गोलाकार किंवा झाडल्यासारखी हलवणे.

महत्त्वाची काळजी (रुग्णालय स्तरावर)

 नियमितपणे मॉक ड्रिल (आग लागल्यास करावयाच्या कृतीचा सराव) आयोजित करणे.

 आपत्कालीन बाहेर पडण्याचा मार्ग (Fire Exit) नेहमी मोकळा ठेवणे.

 अग्निशामक यंत्रांची मुदत (Expiry Date) वेळोवेळी तपासणे.

 स्थानिक अग्निशामक दल, पोलीस आणि रुग्णवाहिकेचे संपर्क क्रमांक दर्शनी भागात लिहिणे.

अग्निशामक यंत्र (Fire Extinguisher) वापरण्याची योग्य पद्धत आणि त्याचे प्रकार समजून घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. प्राथमिक आरोग्य केंद्रात आगीच्या स्वरूपावरून योग्य यंत्र निवडणे गरजेचे असते.

१. यंत्र वापरण्याची सोपी पद्धत: PASS तंत्रज्ञान

यंत्र वापरताना खालील ४ पायऱ्यांचा क्रम लक्षात ठेवा:

 P (Pull - पिन काढा): यंत्राच्या हँडलमधील सुरक्षा पिन (Lock Pin) ओढून काढा.

 A (Aim - रोख धरा): यंत्राची पाईप किंवा नळी आगीच्या अगदी खालच्या भागावर (मुळाशी) रोखा.

 S (Squeeze - हँडल दाबा): यंत्राचे हँडल पूर्ण ताकदीने दाबा, जेणेकरून गॅस किंवा पावडर बाहेर पडेल.

 S (Sweep - डावीकडे-उजवीकडे फिरवा): नळी डावीकडून उजवीकडे हलवत आग पूर्णपणे विझेपर्यंत मारत राहा.

आगीचे प्रकार आणि योग्य अग्निशामक यंत्र -

रुग्णालयात वेगवेगळ्या प्रकारची आग लागू शकते. त्यासाठी योग्य यंत्र वापरणे गरजेचे असते. 

 अ प्रकारची आग (Class A): लाकूड, कागद, कपडे किंवा कचऱ्याला लागलेली आग.त्यासाठी पाणी किंवा एबीसी (ABC Dry Powder) प्रकारातील यंत्र वापरणे गरजेचे असते.

 ब प्रकारची आग (Class B): डिझेल, पेट्रोल, अल्कोहोल किंवा सॅनिटायझर यांसारख्या ज्वलनशील द्रवांमुळे लागलेली आग. त्यासाठी फोम (Foam) किंवा कार्बन डायऑक्साइड (CO₂) यंत्र वापरणे गरजेचे असते.यावर पाणी टाकणे घातक ठरु शकते.

 क प्रकारची आग (Class C): गॅस सिलिंडर किंवा गॅस गळतीमुळे लागलेली आग त्यासाठी ड्राय केमिकल पावडर (DCP) यंत्र वापरणे गरजेचे असते.

 इलेक्ट्रिक आग (Electrical Fire): कॉम्प्युटर,युपीएस,एक्स-रे मशीन किंवा शॉर्ट सर्किटमुळे लागलेली आग.त्यासाठी कार्बन डायऑक्साइड (CO₂) किंवा एबीसी (ABC) यंत्र वापरणे गरजेचे असते. यावर सुद्धा पाणी टाकणे घातक ठरु शकते.

कर्मचाऱ्यांसाठी महत्त्वाच्या टिप्स-

 दबाव (Pressure Gauge) तपासा: यंत्रावरील सुई नेहमी हिरव्या (Green) भागावर असायला हवी. ती लाल भागावर असल्यास यंत्रात गॅस कमी आहे.

 सुरक्षित अंतर ठेवा: आग विझवताना आगीपासून कमीत कमी ६ ते ८ फूट दूर उभे राहा.

 हवेची दिशा: उघड्या जागेत आग विझवताना नेहमी वाऱ्याच्या दिशेने उभे राहा (वारा तुमच्या पाठीमागून यायला हवा).

 एक्झिट मार्ग लक्षात ठेवा: आग विझवताना स्वतःच्या पाठीमागे बाहेर पडण्याचा मार्ग (Exit) मोकळा आहे याची खात्री करा.